M O T O R

Motor predstavlja mašinu koja vrši pretvaranje bilo kojeg oblika energije u mehaničku energiju. Da bi motor bio upotrebljiv i koristan, potrebno je da se to pretvaranje jednog oblika energije u drugi vrši automatski, sigurno, trajno i ekonomično.

U zavisnosti od polaznog oblika energije (koja se motoru stavlja na raspolaganje) razlikuju se: elektro, hidraulični, toplotni i dr. motori.

Toplotni motori čine važnu grupu motora. To su motori kod kojih se pretvaranje jednog oblika energije u drugi ne vrši direktno. Kod njih se toplota dobijena iz hemijske energije, putem sagorevanja nekog od raspoloživih goriva, dovodi radnom telu povećavajući mu energetski potencijal, a potom se putem adekvatnog laganog širenja radnog tela ta toplota delimično pretvara u mehanički rad. Sagorevanje goriva i dovođenje toplote radnom telu može se izvesti van motora i u samom motoru. Znači, da principijelno postoje dve vrste toplotnih motora:

• motori sa spoljašnjim sagorevanjem (motori SS),

• motori sa unutrašnjim sagorevanjem (motor SUS).

MOTORI SA SPOLJAŠNJIM SAGOREVANJEM

Kod motora sa spoljašnjim sagorevanjem, sagorevanje goriva i predavanje toplote radnom telu (para, vazduh, gas) vrši se u posebnom agregatu (parni kotao, zagrejač), čime se povećava energetski potencijal radnog tela (izražen povećanim pritiskom i temperaturom). Radno telo sa povećanim energetskim potencijalom dovodi se u sam motor, u kome se posredstvom laganog širenja radnog tela dobija korisna mehanička energija (toplota se delimično pretvara u mehanički rad).

Predstavnici motora sa spoljašnjim sagorevanjem (motora SS) su:

• parne mašine,

• parne turbine,

• motori Stirlinga i dr.

PARNE MAŠINE

Parna mašina je prvi tip toplotnih motora, koji je dobio široku primenu. Thomas Newcomen je 1705 godine pronašao parnu mašinu, koju je 1769 godine usavršio James Wat. To je motor koji je pogonio lokomotive, brodove, fabrike i bio osnovni akter u industrijskoj revoluciji.

U ložištu parne mašine sagoreva raspoloživo gorivo. Nastali produkti sagorevanja na svom putu do dimnjaka odaju toplotu vodi, koja se zagreva i isparava (stvara se pregrejana vodena para visokog pritiska). Vodena para se odvodi u motor, gde se uzastopnim širenjem dobija mehanički rad.

Dovodeći pregrejanu paru u cilindar sa jedne strane klipa vrši se njeno širenje i pomeranje klipa, čime se istiskuje para sa druge strane klipa i kretanje klipa prenosi na kretanje potisne poluge. Pri dolasku klipa u krajni položaj, posredstvom razvodnog ventila se pregrejana para dovodi sa druge strane klipa i klip se pomera u suprotnu stranu. Kontinualnom izmenom razvođenja pare sa jedne i sa druge strane klipa obezbeđuje se i kontinualan rad motora.